در سالهای اخیر، سازمانهای فعال در حوزه تجهیزات پزشکی، کلینیکها، شرکتهای ارائهدهنده خدمات پس از فروش دستگاههای پزشکی و حتی مراکز درمانی بزرگ، بیش از همیشه با بحران جذب نیروی متخصص مهندسی پزشکی مواجه شدهاند.
بهعنوان فردی که سالها در حوزه تأمین نیروی انسانی مهندسی پزشکی فعالیت کردهام، بارها دیدهام که شرکتها حتی با وجود حقوق مناسب، باز هم در پیدا کردن نیروهای کارآمد دچار مشکل میشوند.
اما دلیل این چالش چیست و چطور میتوان آن را حل کرد؟
۱. کمبود نیروی واقعاً ماهر در بازار — مهارت تئوری بالا، مهارت عملی پایین
یکی از اصلیترین دلایل کمبود نیروی متخصص مهندسی پزشکی این است که بسیاری از فارغالتحصیلان این رشته، آموزش عملی کافی ندیدهاند.
بخش زیادی از نیروهای تازهکار:
- نحوه سرویسکردن دستگاهها را نمیدانند
- تجربه کار با برندهای مختلف تجهیزات پزشکی ندارند
- آشنایی کافی با استانداردهای ایمنی و کالیبراسیون ندارند
این فاصله میان دانش دانشگاهی و مهارت عملی باعث میشود شرکتها زمان زیادی را صرف آموزش کنند و در نهایت هم به نتیجه مطلوب نرسند.
۲. مهاجرت نیروهای توانمند به شرکتهای خارجی یا حوزههای غیرمرتبط
یکی از دلایل اصلی کمبود نیروی متخصص مهندسی پزشکی در ایران، خروج نیروهای با تجربه از چرخه کاری حوزه تجهیزات پزشکی است. این خروج به دو شکل اتفاق میافتد:
مهاجرت فیزیکی به خارج از کشور و مهاجرت شغلی به حوزههای غیرمرتبط.
در ادامه هر دو را دقیقتر بررسی میکنیم:
🔹 الف) مهاجرت به خارج از کشور
نیروهای متخصص فنی، بهخصوص کسانی که روی تجهیزات حساس مثل ICU، اتاق عمل، تصویربرداری، آزمایشگاهی یا تجهیزات هایتک کار میکنند، معمولاً مهارتهایی دارند که در کشورهای دیگر بسیار موردنیاز است.
این نیروها به چند دلیل جذب بازارهای خارجی میشوند:
۱. درآمد بالاتر و تفاوت ارزی شدید
نیرویی که در ایران بهعنوان کارشناس فنی مهندسی پزشکی با حقوق محدود کار میکند، در کشورهایی مثل:
- آلمان
- امارات
- قطر
- کانادا
میتواند ۳ تا ۷ برابر درآمد داشته باشد.
۲. فرصتهای شغلی گسترده در صنایع تجهیزات پزشکی خارجی
در بسیاری از کشورها، شرکتهای تولیدکننده تجهیزات پزشکی (مثل Dräger، Philips، GE HealthCare) دائماً دنبال نیروهای فنی آموزشدیده هستند.
برای همین، نیروهای با تجربه در ایران سریع جذب این فرصتها میشوند.
۳. امکان پیشرفت شغلی و دسترسی به تجهیزات جدید
متخصصان مهندسی پزشکی اغلب شکایت دارند که در ایران:
- به تکنولوژیهای جدید دسترسی ندارند
- فرصت رشد علمی و فنی محدود است
- بودجه تعمیر و آموزش کم است
در مقابل، کشورهای توسعهیافته امکانات بیشتر و مسیر شغلی مشخصتری ارائه میدهند.
🔹 ب) مهاجرت به حوزههای غیرمرتبط (مهاجرت شغلی)
حتی نیروهایی که از ایران خارج نمیشوند، اغلب از حوزه اصلی تعمیرات، سرویس و نگهداری تجهیزات پزشکی خارج شده و وارد مشاغل کاملاً متفاوت میشوند.
دلایل اصلی:
۱. جذابیت مالی بالاتر مشاغل نزدیک به فروش
بسیاری از کارشناسان فنی، بعد از مدتی وارد حوزههایی مثل:
- مهندسی فروش (Sales Engineer)
- مدیریت فروش تجهیزات پزشکی
- بازاریابی تجهیزات درمانی
میشوند، چون این مشاغل:
- پورسانت بالاتر
- انعطاف کاری بیشتر
- مسیر رشد سریعتر
دارند.
۲. خستگی از کار فنی سخت و فشار کاری
کار فنی در مراکز درمانی و شرکتها معمولاً شامل:
- شیفتهای غیرقابلپیشبینی
- فشار تعمیر اضطراری
- مسئولیت بالا (بخصوص در ICU و اتاق عمل)
- کمبود نیروی پشتیبان
است.
به همین دلیل نیروها ترجیح میدهند وارد شغلهای سبکتر و با استرس کمتر شوند.
۳. نبود آموزش تخصصی و عدم سرمایهگذاری روی نیرو
وقتی نیروی فنی احساس کند که:
- مهارتش رشد نمیکند
- تجهیزات جدید وارد نمیشود
- دورههای آموزشی برگزار نمیشود
- حقوق ثابت رشد ندارد
بهمرور از حوزه خارج شده و جذب شغلهای دیگر میشود.
۴. تغییر مسیر کامل به صنایع دیگر
برخی از مهندسان پزشکی پس از چند سال وارد مشاغلی مثل:
- IT
- برق و الکترونیک
- شبکه
- برنامهنویسی
- دیجیتال مارکتینگ
میشوند، چون آینده شغلی و درآمد این حوزهها را پایدارتر میبینند.
نتیجه این مهاجرت چیست؟
ترکیب این دو نوع مهاجرت باعث شده:
🔻 نیروهای توانمند و باتجربه کم شوند
🔻 شرکتها با کمبود شدید کارشناس فنی روبهرو شوند
🔻 زمان جذب نیروی کارشناس تجهیزات پزشکی افزایش یابد
🔻 آموزش نیروهای تازهکار هزینهبر و زمانبر شود
و این دقیقاً همان چیزی است که بحران جذب نیروی متخصص مهندسی پزشکی را در کشور تشدید کرده.
۳. افزایش نیاز کلینیکها و مراکز درمانی به تکنسینها و کارشناسان تجهیزات پزشکی
یکی از مهمترین دلایلی که باعث شده شرکتها در جذب نیروی متخصص مهندسی پزشکی با کمبود مواجه شوند، رشد سریع تعداد مراکز درمانی، کلینیکها و واحدهای تشخیصی–درمانی است.
این رشد، تقاضا برای تکنسین تجهیزات پزشکی، کارشناس فنی مهندسی پزشکی و نیروهای سرویس و نگهداری تجهیزات را چند برابر کرده است.
در ادامه جزئیات این روند را دقیقتر بررسی میکنیم:
🔹 الف) رشد انفجاری کلینیکهای خصوصی، درمانگاهها و مراکز جراحی محدود
در ۵ سال گذشته، تعداد کلینیکهای خصوصی و مراکز درمانی کوچک بهشکل قابلتوجهی افزایش یافته است. این مراکز برای شروع فعالیت به مجموعهای از تجهیزات حیاتی نیاز دارند، مثل:
- الکتروکوتر
- مانیتورینگ علائم حیاتی
- ساکشن
- پالس اکسیمتر
- اتوکلاو
- الکتروسرجری
- تجهیزات استریل
هرکدام از این دستگاهها نیازمند:
- نصب
- سرویس و نگهداری دورهای
- رفع خرابی
- تست ایمنی الکتریکی
- کالیبراسیون
هستند، بنابراین این مراکز مجبور به استخدام یک یا چند نیروی متخصص میشوند.
🔹 ب) افزایش مراکز تشخیصی و درمانی: آزمایشگاهها، کلینیک خواب، مراکز قلب و تصویربرداری
مراکز پیشرفتهتر مانند:
- کلینیک خواب
- مراکز دیالیز
- مراکز قلب و عروق
- تصویربرداری (MRI، CT، سونوگرافی)
- آزمایشگاههای تشخیص طبی
حجم بسیار بیشتری از تجهیزات تخصصی دارند.
به همین دلیل نیاز آنها به نیروهای فنی با تجربه در برندهای مختلف تجهیزات پزشکی بیشتر است.
برای مثال:
- کلینیک خواب نیاز به نیروهایی آشنا با PSG، CPAP، BiPAP و تجهیزات تنفسی دارد.
- مراکز تصویربرداری نیروهایی میخواهند که آموزش دیده باشند و بتوانند با تیم سرویس اصلی هماهنگ شوند.
- آزمایشگاهها به تکنسینهایی نیاز دارند که بتوانند سرویسهای روتین دستگاههای بیوشیمی، هماتولوژی، الایزا و غیره را انجام دهند.
افزایش تعداد این مراکز برابر است با افزایش تقاضا برای نیروی متخصص مهندسی پزشکی.
🔹 ج) الزام قانونی برای حضور کارشناس تجهیزات پزشکی در مراکز درمانی
طبق استانداردهای وزارت بهداشت و دستورالعملهای تجهیز و مدیریت فنی مراکز درمانی، بسیاری از مراکز باید:
- یک کارشناس تجهیزات پزشکی بهصورت ثابت
- یا یک کارشناس فنی پیمانکاری
داشته باشند تا مسئولیت سرویس، تعمیر و ایمنی تجهیزات را بر عهده گیرد.
این الزام، تعداد فرصتهای شغلی را بهشدت افزایش داده است.
🔹 د) افزایش تجهیزات جدید و نیاز به نیروهای متخصص چندبرندی
بهخصوص در بیمارستانها و مراکز خصوصی، تجهیزات برندهای مختلف از کشورهایی مثل آلمان، آمریکا، چین، ترکیه و کره استفاده میشود.
این تنوع برندی باعث میشود نیاز به نیروهایی باشد که:
- دانش فنی درباره چندین برند مختلف داشته باشند
- بتوانند با انواع سیستمهای نرمافزاری و سختافزاری کار کنند
- با پروتکلهای خدمات پس از فروش شرکتهای مختلف آشنا باشند
اما تعداد چنین نیروهایی در بازار کم است.
🔹 هـ) افزایش اهمیت سرویس و نگهداری پیشگیرانه (PM)
با توجه به افزایش قیمت تجهیزات پزشکی و هزینههای بالا برای تعمیرات اساسی، بیشتر کلینیکها و مراکز درمانی روی نگهداری پیشگیرانه (PM) تمرکز کردهاند.
یعنی کارفرما ترجیح میدهد یک نیروی متخصص در مجموعه حضور داشته باشد تا:
- خرابیها را پیشگیری کند
- دستگاهها را کالیبره نگه دارد
- تستهای ادواری استاندارد انجام دهد
این سیاست، نیاز به تکنسین و کارشناس تجهیزات پزشکی را بیشتر کرده است.
نتیجه نهایی چیست؟
رشد سریع مراکز درمانی → افزایش تعداد تجهیزات → نیاز بیشتر به کنترل، تست، سرویس، نگهداری و تعمیرات
تعداد نیرو کم است → تقاضا زیاد شده → شرکتها و مراکز درمانی دچار کمبود نیروی متخصص مهندسی پزشکی شدهاند.
به همین دلیل، تأمین نیروی انسانی در حوزه مهندسی پزشکی امروز یکی از پُرتقاضاترین و چالشبرانگیزترین بخشهای منابع انسانی در صنعت سلامت است.
۴. نداشتن فرآیند جذب تخصصی در شرکتها
بسیاری از شرکتها هنگام استخدام، فقط یک مصاحبه عمومی انجام میدهند و تستهای تخصصی مثل موارد زیر گرفته نمیشود:
- تست تشخیص نقص فنی دستگاه
- تست آشنایی با قطعات مصرفی تجهیزات پزشکی
- تست استانداردهای ISO13485 و الزامات MDR
- تست کار با دستگاههای برندهای مختلف
نتیجه اینکه نیروی نامناسب وارد سازمان میشود و دوباره باید فرآیند جذب تکرار شود.
راهکارهای عملی برای جذب نیروی متخصص مهندسی پزشکی
با تجربه چندین ساله در این حوزه، راهکارهایی را پیشنهاد میکنم که اثباتشده و قابل اجرا هستند.
۱. همکاری با مجموعههای تخصصی تأمین نیروی مهندسی پزشکی
بهترین و سریعترین روش، سپردن جذب نیرو به شرکتهایی است که بهصورت تخصصی روی این حوزه کار میکنند.
این مجموعهها معمولاً:
- بانک نیروی انسانی فعال دارند
- توان ارزیابی فنی دستگاهها دارند
- نیرو را براساس تخصص واقعی میسنجند
- آموزش قبل از شروع کار را انجام میدهند
این کار، زمان و هزینه شرکت را تا ۷۰٪ کاهش میدهد.
۲. طراحی تست فنی و عملی برای ارزیابی نیرو
برای جلوگیری از استخدام اشتباه، شرکتها باید تستهای تخصصی اجباری داشته باشند، مثل:
- تست عیبیابی دستگاههای الکتروکوتر، ساکشن، مانیتورینگ
- تست مهارت کالیبراسیون و کنترل کیفی
- تست آشنایی با مدارک فنی دستگاه
این روش بهطور چشمگیری کیفیت نیروی ورودی به سازمان را بالا میبرد.
۳. ارائه مسیر شغلی و افزایش مزایا
نیروی مهندسی پزشکی زمانی به سازمان پایبند میماند که:
- مسیر پیشرفت شغلی داشته باشد
- آموزشهای دورهای دریافت کند
- دسترسی به تجهیزات و ابزار مناسب داشته باشد
- امنیت شغلی و بیمه کامل داشته باشد
این مزایا باعث میشود نیروهای توانمند در شرکت ماندگار شوند.
۴. سرمایهگذاری روی آموزشهای تخصصی
اگر نیروی آموزشدیده کم است، بهترین راه، ساختن نیروی متخصص داخل سازمان است.
دورههایی مثل:
- آموزش تعمیرات تجهیزات اتاق عمل
- آموزش سرویس و نگهداری تجهیزات بخش ICU
- آموزش تجهیزات آزمایشگاهی و تصویربرداری
- دورههای ایمنی، استانداردسازی و کالیبراسیون
باعث افزایش قابل توجه توان فنی نیروهای موجود میشود.
جمعبندی
کمبود نیروی متخصص مهندسی پزشکی یک چالش واقعی برای شرکتهای فعال در تجهیزات پزشکی و مراکز درمانی است.
اما با داشتن مسیر جذب اصولی، ارزیابی فنی، مزایای شغلی مناسب و همکاری با مجموعههای تخصصی تأمین نیرو، این مشکل بهراحتی قابل حل است.
